Dossier: mediaformaat

Ondanks dat je zou verwachten dat we genoeg zouden moeten hebben aan mp3, wav, flac, ogg, aac en dergelijke zijn een aantal grote platenmaatschappijen bezig met de ontwikkeling van een nieuw bestandformaat wat het digitale equivalent van een  muziekalbum moet worden.

Universal, EMI, Sony en Warner zijn actief met een nieuw ‘album formaat’ dat naast muziek ook songteksten, foto’s, video’s en andere media bevatten. De werknaam is CMX, en zou al in november gepresenteerd moeten gaan worden.

Voor de liefhebbers van goede audio-software is het de afgelopen jaren niet gemakkelijker geworden. Veel platenzaken zijn verdwenen, of veranderd in een dvd/game-store, met misschien één rack cd’s. Downloads zijn populair, maar helaas halen meestal niet de kwaliteit van een compact-disc. De afgelopen maanden is er wel vooruitgang geboekt bij de grote spelers (waaronder de keuze voor drm-vrij bestanden van 256kbs), maar het blijft een achteruitgang voor ‘audiofielen’.

Er is gelukkig een (zwak) licht in de duisternis. Begin vorig jaar startte Linn met cd- en studio kwaliteit downloads, vorig jaar kondigde Deutsche Grammophon een soortgelijk initiatief aan, en ook collega Naim heeft dergelijke plannen. En in de VS is er nu ook HDtracks.

XviD is een bestandsformaat om digitale videobestanden compact op te slaan. Het is de opensourceversie van DivX, ontwikkeld om meer compatibel te zijn met Linux en andere opensourcebesturingssystemen.

Door het feit dat XviD geen commercieel product is, maar volledig gratis, is de verscheidenheid van XviD-programma’s en -specificaties veel groter. XviD biedt objectief gezien een betere kwaliteit dan DivX terwijl de bestandsgrootte kleiner is. Met XviD kan 120 minuten dvd-formaat omgezet worden naar een AVI-bestand van 700 MB zonder al te veel beeldverlies. Het verschil is wel merkbaar maar miniem. Ook wordt XviD gebruikt voor een groot gamma van andere toepassingen zoals 5.1-geluid en ondertiteling.

Windows Media Audio - compressievorm die door Microsoft is ontwikkeld en standaard met Windows Media Player wordt meegeleverd. Het is een gesloten formaat.
WMA staat voor Windows Media Audio en komt meestal voor samen met het WMV-formaat dat de video-tegenhanger is van het WMA-formaat. WMA is vooral bedoeld voor het streamen op lage bandbreedtes. Een groot verschil met andere formaten zoals MP3 en OGG is het gebruik van DRM, een controversiële techniek die gebruikers beperkt in de mogelijkheden bestanden te openen, kopiëren etc. als de auteur van die bestanden zulke beperkingen oplegt.

De werking van WMA is voor een groot deel te vergelijken met die van het MP3-formaat. Het maakt ook gebruik van psycho-akoestische schema’s maar filtert alleen het geluid weg waarvan de frequentie meer dan 20 KHz en minder dan 20 Hz bedraagt. WMA bestanden zijn wel kleiner dan MP3 bestanden.

VHS staat voor Vertical Helical Scan. Het heeft een beeldresolutie van 240 beeldlijnen. De eerste VHS-videorecorder werd in 1976 geïntroduceerd door JVC. Andere formaten zouden volgen, zoals bijvoorbeeld Betamax en Video 2000, maar VHS werd uiteindelijk de algemeen geaccepteerde norm voor de videorecorder. In 1987 kwam een verbeterde versie op de markt onder de naam Super-VHS.

Voor camera’s wordt een variant van VHS met kleinere cassettes gebruikt, VHS-C.

De introductie van de videorecorder bracht ook de opkomst van de videotheek met zich mee. Tegenwoordig zijn er veel minder films op VHS-band in de videotheek beschikbaar. Met de komst van de dvd zijn de videotheken bezig VHS-banden door dvd’s te vervangen.

VC-1 is de naam die meestal gebruikt wordt voor de “SMPTE 421M” video codec standaard. Deze video-coderings methode komt voor uit de DCT-gebaseerde technieken, die ook in H.261, H.263, MPEG-1, MPEG-2 en MPEG-4 worden gebruikt. In het algemeen kun je zeggen, dat deze codec de grootste concurrent is voor de MPEG-4 standaard.

VC-1 ondersteund zowel interlaced als non-interlaced (progressive) coderen van video. Het belangrijkste doel voor het ontwikkelen van VC-1 is het comprimeren van interlaced videomateriaal, zonder het eerst te converteren naar non-interlaced. Dit zou het interessant moeten maken voor omroepen en de video-industrie.
Hoewel het in principe een Microsoft product is, zijn er 15 bedrijven betrokken bij het patent van VC-1. Nu het een standaard is (sinds april 2006) kan iedereen het gebruiken voor implementaties.
Zowel HD-DVD en Blu-Ray schijven hebben het formaat opgenomen in hun vereiste specificaites, dus beide formaten kunnen dergelijk materiaal afspelen.

QuickTime is een zowel een video-formaat als de naam van een mediaspeler, beide van Apple. Quicktime is geen codec, maar een container die veel codecs ondersteunt.

Apple bracht eind 1991 Quicktime uit voor multimedia-ondersteuning op System 7. De toen ondersteunde video-codecs waren:

• Apple-Video-codec (”Road Pizza”), bedoeld voor gewone video
• Animation-codec, met name ontwikkeld voor tekenfilms
• Graphics-codec, geoptimaliseerd voor 8-bit-per-pixel

Eind 1992 bracht Apple QuickTime 1.5 voor Mac OS uit. Deze versie bevatte Cinepak: de eerste zogenaamde “vector-quantisatiecodec”. Hiermee werd het mogelijk om een video af te spelen op een 25MHz computer met een resolutie van 320×240 pixels, met een snelheid van 30 frames per seconde.

Om het bestandsformaat populairder te laten worden was het noodzakelijk om Quicktime ook voor Windows uit te brengen. Quicktime for Windows was daar het eerste resultaat van.

In februari 1994 bracht Apple QuickTime 2.0 voor Mac OS uit. Het werd nu mogelijk om muziek/audio bij de videobestanden te voegen. Deze muziek was in het MIDI-formaat, en alleen mogelijk bij simpele filmpjes. Aan het einde van dat jaar volgde de Windows-versie.

De opvolgende versies brachten meer verbeteringen en functionaliteit: in Quicktime 3 werd het mogelijk om zelf data te importeren en te bewerken. Streaming video en de Sorenson codec werden met Quicktime 4 geïntroduceerd.

Versie 7 werd volledige compatible gemaakt met MPEG-4, met ondersteuning voor H.264, live resizing en een overlay over het gehele scherm.

Ogg Vorbis is de openbron-compressiemethode voor audiobestanden die vrij is van patenten, dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de audio-indelingen MP3 en Microsofts WMA.

Dat er alleen gepatenteerde audio-indelingen bestonden, was voor de ontwikkelaars van openbronsoftware aanleiding om van de grond af een nieuwe multimedia-indeling te definiëren, waarin geen enkel patent voor zou komen.

Een bijkomend voordeel was dat van de nieuwste inzichten gebruik kon worden gemaakt, waardoor de kwaliteit ten opzichte van de oudere MP3-indeling een stuk hoger kon zijn. ‘Ogg’ staat voor het algemene formaat dat op zich verschillende componenten kan omvatten, zoals Vorbis. Vorbis is het audiogedeelte. Ogg-vorbis is een compressietechniek die weinig relevante geluidsinformatie wegfiltert. Hierbij gaat dus net als bij MP3 weliswaar een deel van de geluidsinformatie verloren, maar door gebruik te maken van de fysiologische en psychologische kenmerken van ons gehoor is dat nauwelijks hoorbaar.

MPEG4 is een uitbreiding van MPEG-1 om video/audio-“objecten” te ondersteunen, 3D-inhoud, lage bitrate-encoding en DRM (Digital Rights Management). Als bestandsformaat koos de Motion Picture Experts Group voor het Quicktime-bestandsformaat, ontwikkeld door Apple. Dit was niet naar de zin van Microsoft die graag hun eigen bestandsformaat in de ISO had zien opnemen, waarop zij prompt op de proppen kwamen met een eigen versie van MPEG-4. Het is overigens op deze (gesloten en incompatibele) Microsoft-variant van MPEG-4 dat het populaire DivX gebaseerd werd.

In samenwerking met het Joint Video Team (JVT) werd een geavanceerde videocodec ontwikkeld. Deze kreeg de naam H.264, maar dient vanzelfsprekend enkel als referentie. Softwareleveranciers kunnen, conform de ISO-standaard, hun eigen codecs en bijhorende encoders ontwikkelen, als dit een meerwaarde kan betekenen voor de door hen aangeboden producten. Enkele voorbeelden hiervan zijn Apple en 3ivx.

Oorspronkelijk werd MPEG-3 ontworpen voor HDTV, maar toen duidelijk werd dat soortgelijke resultaten konden bekomen worden door kleine aanpassingen aan MPEG-2 door te voeren, werd besloten om het verder ontwikkelen van MPEG-3 te beëindigen.

MPEG-3 (het videoformaat) moet niet verward worden met MP3 - het audioformaat…