Dossier: digitaal

Linn komt met een nieuw ‘alles in één’ audiosysteem, waarin een netwerk-speler, D/A converter, voor- en eindversterker in een behuizing zijn geplaatst.

De DS-I is een logische stap van Linn door de Majik DS en de Majik-I te combineren. Het resultaat is een apparaat wat aangesloten op een netwerk alle uPnP/DLNA audio-bronnen in je huis kan streamen (net als de ‘DS’ Digital Stream), en kan afspelen als de ‘I’ - een geïntegreerde versterker van Linn.

Voor het omzetten van een digitaal signaal naar analoog is de timing van groot belang. Als het uitlezen van de ‘bits’ niet op exact hetzelfde tempo gebeurt als dat het digitale signaal binnenkomt dan zal het analoge signaal niet meer overeenkomen met het origineel.

In de meeste cd-spelers en d/a converters wordt gebruik gemaakt van een kristal-oscillator als klok, met een precisie van 0,00001%. Bij Esoteric passen ze in de G-oRb een echte atoom-klok toe met een precisie van 0,00000005%.

De revolutie in mobiele audio - lees: de iPod - heeft diverse audio merken aan het denken gezet. Sommige grepen nostalgisch terug naar de buizenversterker (zoals Fatman), andere smeedden design en kwaliteit in één apparaat (zoals B&W), en Wadia maakte een high-end iPod dock.

De 170iTransport was het eerste dock wat de digitaal/analoog omzetter (dac) van de iPod wist te omzeilen, waardoor je een betere dac kunt toepassen. En met de Wadia 151 PowerDAC Mini gaat het verhaal verder: een hoogstaande DAC, gecombineerd met een stereo-versterke van 50 watt (aan 4 ohm). De maten van deze ‘Mini’ zijn 20 x 20 x 5 cm.

De tijd dat high-end fabrikanten de computer negeerden is (gelukkig) voorbij. Wadia Digital heeft een indrukwekkende productlijn met digitale apparatuur, en heeft nu voor  haar ‘decoding computers’ de “u” upgrade, waarbij de “u” staat voor USB.

Meridian heeft de afgelopen week de HD621 HDMI Audio Processor geïntroduceerd. Voor een niet-Meridian kenner lijkt dit op een 6-naar-1 video-switch,  om tot zes verschillende HDMI bronnen op een enkel display aan te sluiten. Maar Meridian zou Meridian niet zijn om zo’n apparaat nèt iets anders te gebruiken.

De HD621 (6-to-1, cijfergrapje) is namelijk ook in staat om tot 6 kanalen audio (7.1 surround) uit de HDMI te extraheren, en deze in digitaal formaat aan een bestaande Meridian Surround Controller aan te bieden.

Digitale televisie is hip - en draadloos ook. Daarom staat Digitenne in de belangstelling: digitale televisie ‘uit de lucht geplukt’, zonder kabel of satelliet. Maar hoe werkt het nu eigenlijk ?

Digitenne is de Nederlandse toepassing van DVB-T: Digital Video Broadcasting – Terrestrial. Terrestrial betekend: via de grond, of beter gezegd: via antennes, net zoals analoge televisie jarenlang gewerkt heeft tot de komst van de kabel. Met het uitschakelen van de analoge signalen (10 december 2006) is DVB-T de officiële landelijke manier van uitzenden geworden.

S/PDIF staat voor Sony/Philips Digital Interface Format, en maakt deel uit van de IEC-60958 standaard. Dit is een verzameling van specificatiese met hardware en low-level protocolspecificaties voor het transporteren van digitale stereo PCM-signalen tussen verschillende apparaten en stereo componenten.

S/PDIF is een afgeleide van een andere standaard: AES/EBU. Vanwege kleine verschillen kan er goedkopere hardware gebruikt worden.

De belangrijkste toepassing van dit protocol is CD-spelers, Minidiscs en geluidskaarten. Ook in de hometheater wereld is de standaard gemeengoed geworden, omdat het gebruikt wordt voor het transport van gecomprimeerde digitale audio (Dolby Digital, DTS, …) van dvd-speler naar av-receiver.

Een “optische kabel” is een verbindingskabel die door middel van optische signalen (licht) digitale informatie transporteert. Vrijwel iedere dvd-speler heeft een ‘digitaal uit’ aansluiting, waarbij uit deze aansluiting een rood licht schijnt. Dit is geen laser, zoals vaak wordt verteld, maar ’simpel’ een LED, zoals deze ook wordt gebruikt voor het aan/uit lampje.

Over deze digitale optische verbinding wordt gebruik gemaakt van het zelfde audio-formaat als voor een coaxiale digitale verbinding: S/PDIF. Het is belangrijk om te weten dat de HD-surround formaten, zoals Dolby TrueHD en DTS HD Master Audio, maar ook surround LPCM, niet via deze optische verbinding kunnen gaan.

Dat heeft er mee te maken dat het SPDIF formaat niet voorziet in dergelijke hoeveelheden informatie. Voor een digitale audio-verbinding met die formaten zul je gebruik moeten maken van HDMI.

Een van de grootste voordelen van optisch is de electrische isolatie: omdat er geen electronische stromen lopen van het ene apparaat (zoals de dvd-speler) naar het andere (surround-receiver), is het gevaar van brom of ruis door lekstromen niet aanwezig.

Een digitaal signaal is strict gezien een reeks getallen, dat een analoog signaal representeerd, zoals een geluid of beeld. Het vertalen van analoog naar digitaal noemt met AD conversie, het weer terugvertalen DA conversie.

Het opslaan van een analoog signaal in een digitale getallenreeks heeft veel voordelen: zowel de opslag, de verwerking als het versturen van het digitale signaal kan in principe foutloos gebeuren. Maar omdat een digitaal signaal altijd een benadering blijft van het origineel, zijn fouten bij het converten van analoog naar digitaal onvermijdelijk.

Digitalisatie
Bij het omzetten van een analoog signaal naar een digitaal signaal moet onder andere worden bepaald, in hoeveel stappen het signaal zal worden verdeeld (verticaal in de grafiek), en hoe vaak per seconde er een ’sample’ genomen wordt van het signaal (horizontaal).

Natuurlijk is voor beide waarden een zo hoog mogelijke waarde mogelijk (de nauwkeurigheid wordt hiermee voorhoogt), maar stand van techniek, geld en redelijkheid bepalen de uiteindelijke waarde.
Bij een compact disc bijvoorbeeld, wordt muziek opgeslagen als een serie van geluidsmonsters op een lineaire schaal van 65536 stappen (16 bits). Dit beperkt de dynamiek van het signaal (het sterkste signaal dat op een CD kan worden gezet relatief ten opzichte van het zwakst-mogelijke signaal) tot een factor 65536. Natuurlijk kon er gekozen worden voor een hogere factor, maar aangezien bij de introducties de 16 bits converter nog niet eens bestond, was het toch een gewaagde keuze. En de dynamiek van een analoge grammofoonplaat of compact cassette is veel kleiner dan die van een compact disc.